Idea CIS

Podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie Centrów Integracji Społecznej jest ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r. poz. 1718). Ustawa określa zasady zatrudnienia socjalnego, tworzenia i działalności Centrów Integracji Społecznej, warunki uczestnictwa w zajęciach oraz zasady realizacji reintegracji społecznej i zawodowej.

Zgodnie z art. 1 ustawy zatrudnienie socjalne jest skierowane w szczególności do osób podlegających wykluczeniu społecznemu, które ze względu na swoją sytuację życiową nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych, a ich uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym jest niemożliwe lub ograniczone.

Do grup osób objętych przepisami ustawy należą w szczególności:

osoby bezdomne realizujące indywidualny program wychodzenia z bezdomności;
osoby uzależnione od alkoholu;
osoby uzależnione od narkotyków lub innych środków odurzających;
osoby z zaburzeniami psychicznymi;
osoby długotrwale bezrobotne;
osoby zwalniane z zakładów karnych, mające trudności w integracji ze środowiskiem;
uchodźcy realizujący indywidualny program integracji;
osoby z niepełnosprawnościami.

Ustawa określa również wyłączenia dotyczące osób posiadających określone uprawnienia do świadczeń, m.in. prawo do zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia przedemerytalnego, emerytury czy renty z tytułu niezdolności do pracy. Szczegółowe warunki wynikają z art. 1 ust. 3 ustawy.

Podstawą uczestnictwa w Centrum Integracji Społecznej jest Indywidualny Program Zatrudnienia Socjalnego (IPZS). Program opracowuje pracownik socjalny Centrum, a jego podpisanie stanowi warunek przyjęcia osoby skierowanej do udziału w zajęciach.

IPZS określa w szczególności zakres i formy reintegracji społecznej i zawodowej oraz osoby odpowiedzialne za realizację programu. Może być zmieniany na wniosek każdej ze stron.

Uczestnictwo w zajęciach Centrum rozpoczyna się od miesięcznego okresu próbnego. Po jego pomyślnym zakończeniu kierownik Centrum kwalifikuje uczestnika do dalszego udziału w zajęciach.

Okres uczestnictwa może trwać do 11 miesięcy. Jeżeli analiza realizacji programu uzasadnia potrzebę dalszego wsparcia, kierownik Centrum może przedłużyć ten okres o dodatkowy czas nieprzekraczający 12 miesięcy. Przedłużenie może być związane również z tworzeniem spółdzielni socjalnej lub podjęciem przez uczestnika działalności gospodarczej.

W okresie próbnym oraz w okresie uczestnictwa w zajęciach uczestnikowi, na jego wniosek, przyznawane jest świadczenie integracyjne w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych.

Uczestnikom CIS przysługują również określone ustawą formy wsparcia, w tym:

nieodpłatny jeden posiłek dziennie w trakcie pobytu w Centrum;
odzież robocza, obuwie robocze oraz środki ochrony indywidualnej;
szkolenie w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz odpowiednie badania lekarskie;
bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach;
zaopatrzenie z tytułu wypadku w trakcie pobytu w Centrum, na zasadach określonych w odrębnych przepisach.

Celem działalności Centrum Integracji Społecznej jest odbudowywanie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie oraz podjęcia pracy. Reintegracja społeczna obejmuje działania służące m.in. odbudowie umiejętności uczestniczenia w życiu społeczności lokalnej i pełnienia ról społecznych. Reintegracja zawodowa koncentruje się na rozwijaniu zdolności do samodzielnego świadczenia pracy na rynku pracy.

Ważnym elementem wsparcia jest zatrudnienie wspierane, które może obejmować prace społecznie użyteczne, skierowanie do pracy oraz poradnictwo zawodowe, psychologiczne i społeczne.

Po zakończeniu uczestnictwa w CIS, a w uzasadnionych przypadkach również przed jego zakończeniem, jednak nie wcześniej niż po sześciu miesiącach uczestnictwa, powiatowy urząd pracy może skierować uczestnika lub absolwenta do pracy u pracodawcy albo w Centrum. Absolwenci CIS mogą również podjąć wspólną działalność gospodarczą w formie spółdzielni socjalnej.

W przypadku skierowania do pracy u pracodawcy zawierana jest umowa, na podstawie której pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia skierowanej osoby przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy. Starosta może refundować pracodawcy część wypłaconego wynagrodzenia przez pierwsze sześć miesięcy zatrudnienia, w wysokości nieprzekraczającej 100% zasiłku dla bezrobotnych wraz ze składką na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 3 ustawy Centrum Integracji Społecznej może być tworzone przez:

jednostkę samorządu terytorialnego – w formie jednostki budżetowej lub samorządowego zakładu budżetowego;
organizację pozarządową;
inne podmioty wskazane w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Utworzenie Centrum wymaga uzyskania statusu CIS, nadawanego przez właściwego wojewodę w drodze decyzji administracyjnej. Status przyznawany jest na okres pięciu lat i może zostać przedłużony.

Ustawa o zatrudnieniu socjalnym określa odrębne zasady finansowania utworzenia oraz bieżącej działalności Centrum.

Utworzenie CIS prowadzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego finansowane jest na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych.

W przypadku Centrum tworzonego przez organizację pozarządową lub wskazane w ustawie podmioty utworzenie może być finansowane m.in. z:

zasobów własnych instytucji tworzącej, pochodzących ze zbiórek, darowizn lub innych źródeł;
dotacji na wyposażenie pochodzącej z dochodów własnych gminy przeznaczonych na realizację gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych;
innych dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego;
dotacji na wyposażenie z dochodów własnych samorządu województwa, na zasadach określonych w ustawie.

Ponadto marszałek województwa może, na podstawie odpowiedniego porozumienia, przyznać dotację na wyposażenie oraz dotację na działalność Centrum w okresie pierwszych trzech miesięcy.

Bieżąca działalność CIS może być finansowana w szczególności z:

dotacji pochodzących z dochodów własnych jednostek samorządu terytorialnego, z uwzględnieniem zasad dotyczących formy organizacyjnej Centrum;
dochodów uzyskiwanych z działalności wytwórczej, handlowej lub usługowej prowadzonej zgodnie z ustawą;
środków pochodzących z Unii Europejskiej;
środków Funduszu Pracy przeznaczonych m.in. na świadczenia integracyjne;
dotacji z budżetu państwa pochodzących z programów resortowych wspierających rozwój Centrów i klubów integracji społecznej.

W przypadku CIS utworzonego przez organizację pozarządową źródłem finansowania mogą być również zasoby instytucji tworzącej pochodzące ze zbiórek, darowizn i innych źródeł.

Szczegółowe zasady finansowania, w tym wysokość i sposób ustalania dotacji, zależą od formy organizacyjnej Centrum oraz właściwych przepisów ustawy i przepisów o finansach publicznych.